در کتاب فنولوژی: هنر تکثیر گیاهان دارویی تالیف همایون خیری، فنولوژی 100 گونه گیاه دارویی کشت شده متعلق به 37 خانواده برای مدت 5 سال (1382 لغایت 1387) در همدان بررسی شده است.

همزمان با توجه روز افزون جهان به مصرف فرآورده‌ها و داروهای گیاهی و با توجه به استعدادهای بالقوه کشور و ویژگی‌های متنوع اقلیمی و اکولوژیکی آن هر گونه فعالیت در این زمینه می‌تواند گامی به جلو در توسعه علمی و اقتصادی و ایجاد اشتغال باشد. این امر نیاز به شناخت بیشتر گیاهان دارویی از جنبه‌های مختلف را می‌کند از طرفی اطلاعات زیادی در زمینه کشت مراحل فنولوژی میزان عملکرد مسائل زراعی کاربردهای بومی و امثال آن بصورت جامع تدوین گردیده و این اطلاعات را در اختیار قرار دهد، بسیار محدود است.

اکثر همین منابع نیز بیشتر بصورت ترجمه و گردآوری از منابع خارجی است. که در بسیاری موارد با آنچه در مورد این گیاهان طی 5 سال مشاهده دقیق و یادداشت برداری انجام شده متفاوت است. تحقیقات در کتاب فونولوژی هر چند بسیار محدود انجام شده که قسمتی از این محدودیت مربوط به اطلاعات و توانائی علمی نویسنده و قسمتی مربوط به امکانات و شرایطی است که می‌باید برای چنین طرحی بکار گرفته می‌شد. به هر حال حاصل کار 5 ساله طرح انجام شده از آن جهت که جزء محدود مواردی است که بیش از یک گونه گیاه داروئی در تحقیق در نظر گرفته شده و نیاز اولیه جهت شناخت این گیاهان از لحاظ تعدادی از ویژگی‌ها را پاسخ می‌دهد.

مسئله مهم دیگر که باید در نظر گرفته شود اینست که اطلاعات مذکور در استان همدان جمع آوری گردیده و از لحاظ مراحل فنولوژی و سیکل زندگی قابل تعمیم برای همه نقاط کشور نیست و احتمالا تا حد زیادی می‌تواند برای مناطق هم اقلیم بصورت کاربردی مورد توجه قرار گیرد.

در تحقیق حاضر، اطلاعات مورد نیاز برای هر گیاه شامل خانواده، نام علمی، محل جمع‌آوری، قوه نامیه، مراحل فنولوژی، میزان عملکرد در واحد سطح، اندام مورد استفاده و اطلاعات محلی یادداشت‌برداری و در فرم‌های ویژه وارد شد. از مراحل مختلف فنولوژی هر گیاه عکس‌برداری شد. ترکیبات شیمیایی و خواص مهم هر گیاه از منابع جمع‌آوری گردید.

با توجه به تغییرت شرایط آب و هوایی در هر سال، آغاز و پایان مراحل مختلف فنولوژیکی در طی مدت انجام طرح برای هر گیاه متفاوت بود که در نهایت برای هر مرحله میانگین 4 سال دوره بررسی اعمال گردید. این بررسی نشان داد تغییرات شروع فصل به علت کاهش یا افزایش دما بر روی زمان جوانه زنی و رویش مؤثر است.

اما بر روی مراحل بعدی به ویژه مراحل غنچه زایی و گل دهی تاثیر محسوسی ندارد. به عبارت دیگر دامنه تغییرات زمانی در مرحله غنچه زایی و گل دهی بسیار کمتر از دامنه همین تغییرات در مرحله جوانه زنی است. در نهایت برای هر گیاه یک برگ شناسنامه حاوی اطلاعات جمع‌آوری شده و یک برگ از تصاویر مراحل مختلف فنولوژی تهیه گردید.
فهرست مطالب

والک
موسیر
سیر
پیچ تلگرافی
گل شیپوری
مارچوبه
بومادران سفید
بابا آدم
افسنطین
برنجاسف
گل ستاره‌ای
همیشه بهار
گلرنگ
کاسنی
آرتیشو
سرخارگل
گریندالیا
زنجبیل شامی
بابونه طبی
خار مریم